Türk alfabesi: 29 harf ve doğru okunuşları

Türkçe yazıldığı gibi okunur: her harf tek bir sesi karşılar ve bu ses kelimeden kelimeye değişmez. Bu nedenle alfabeyi ve harflerin okunuşunu öğrenen biri, anlamını bilmediği kelimeleri de doğru okuyabilir. Bu yazıda 29 harfi, en sık karıştırılan harf çiftlerini ve yumuşak g’nin okunuşunu ele alıyorum.

1. 29 harf: 8 ünlü, 21 ünsüz

Türk alfabesi Latin harfleriyle yazılır ve 29 harften oluşur.

• Ünlüler (8): a, e, ı, i, o, ö, u, ü
• Ünsüzler (21): b, c, ç, d, f, g, ğ, h, j, k, l, m, n, p, r, s, ş, t, v, y, z

Latin alfabesindeki q, w, x Türkçede yoktur. Onların yerine Türkçede ç, ğ, ı, ö, ş, ü harfleri vardır.

Harf	Adı	Örnek kelime
A a	a	araba
B b	be	bebek
C c	ce	cam
Ç ç	çe	çorap
D d	de	dalga
E e	e	elma
F f	fe	fare
G g	ge	gözlük
Ğ ğ	yumuşak ge	dağ
H h	he	hediye
I ı	ı	ırmak
İ i	i	İstanbul
J j	je	jandarma
K k	ke	kapı
L l	le	lamba
M m	me	masa
N n	ne	nehir
O o	o	otel
Ö ö	ö	öğrenci
P p	pe	portakal
R r	re	radyo
S s	se	sandalye
Ş ş	şe	şemsiye
T t	te	tren
U u	u	uçak
Ü ü	ü	üzüm
V v	ve	vazo
Y y	ye	yüzük
Z z	ze	zeytin

Harflerin adlarına dikkat edin: ünsüzler e ile söylenir (be, ce, de). Kısaltmalar da harf adlarıyla okunur: THY (Türk Hava Yolları) “te-he-ye”, PTT (Posta ve Telgraf Teşkilatı) “pe-te-te”.

2. Mantığı: bir harf, bir ses

Türkçede okunmayan harf yoktur. Kelimedeki her harfi sırayla okursanız kelimeyi doğru söylersiniz: te-le-fon, o-to-büs, ü-ni-ver-si-te. h harfi de her yerde okunur: hava, kahve, sabah.

Bunun tek istisnası ğ’dir: kendi sesi yoktur, önündeki ünlüye göre okunur (4. bölüm).

3. En sık karıştırılan harfler

Aşağıdaki çiftlerde tek bir harf kelimenin anlamını değiştirir. Bu yüzden bu harfleri birbirinden ayırmak önemlidir.

Harfler	Örnek	Anlamı
ı / i	kır / kir	şehir dışı / pislik
o / ö	ol / öl	olmak / ölmek (emir)
u / ü	un / ün	buğday unu / şöhret
c / ç	cam / çam	pencere camı / bir ağaç
s / ş	kas / kaş	vücuttaki kas / göz üstündeki kaş

ı ve i iki ayrı harftir. İkisi de dudaklar düz söylenir; farkı dildedir: noktasız ı’da dil geride, noktalı i’de dil öndedir. Büyük harfleri de farklıdır: ı harfinin büyüğü I, i harfinin büyüğü İ’dir: Isparta, İzmir.

ö ve ü, o ve u gibi dudaklar yuvarlanarak, ama dil önde söylenir.

4. Yumuşak g (ğ)

“Yumuşak ge”nin kendine ait bir sesi yoktur. İki kuralı vardır:

1. Kelimenin başında hiç bulunmaz. Türkçede ğ ile başlayan kelime yoktur.
2. Önündeki ünlüyü uzatır: dağ “daa”, ağaç “aaaç”, yağmur “yaamur”, soğuk “sook”, öğretmen “ööretmen”.

Ğ’yi “g” gibi okumayın: dağ “dag” değil, “daa” diye söylenir.

5. Şapka (^): kâr ve kar

Bazı kelimelerde ünlünün üstünde şapka işareti (^) görürsünüz. Şapka, harfin biraz uzun ya da ince okunduğunu gösterir ve bazen iki kelimeyi birbirinden ayırır: kar (yağan kar) / kâr (kazanç), hala (babanın kız kardeşi) / hâlâ (henüz). Şapkalı kelimeler azdır; başlangıçta onları duyarak öğrenmek yeterlidir.

6. R sesi

Türkçede r dilin ucuyla, hafif titreyerek söylenir. Kelime sonunda daha yumuşak, neredeyse fısıltı gibi duyulur: bir, var, kar. Bu sesi ayrı bir videoda anlattım: R sesi.

Alfabeyi nasıl çalışmalı?

Harfleri tek tek ezberlemek yerine kelimelerle çalışın. Yukarıdaki tablodaki kelimeleri sesli okuyun, sonra videoda benimle birlikte tekrar edin. Alfabe videolarının 1. bölümünde harflerin okunuşunu, 2. bölümünde kelimeleri çalışıyoruz; videodaki duraklamalarda siz de söyleyin.

Kendinizi deneyin

4 soru

1. 01Türk alfabesinde kaç harf vardır?

   262933

   Cevap:29. 8 ünlü ve 21 ünsüz, toplam 29 harf.

2. 02Hangi harf Türkçede yoktur?

   çğw

   Cevap:w. q, w ve x Türk alfabesinde yoktur.

3. 03"Dağ" kelimesi nasıl okunur?

   dagdaaday

   Cevap:daa. ğ okunmaz, önündeki ünlüyü uzatır.

4. 04"i" harfinin büyük yazılışı hangisidir?

   IİÍ

   Cevap:İ. Noktalı i'nin büyüğü de noktalıdır: İzmir, İstanbul.

Sonraki adım

Harfleri öğrendiyseniz sıra ünlülerde: Türkçede eklerin biçimini ünlüler belirler. Dilbilgisi rehberinin 2. bölümünde ünlü uyumunu okuyun. Bir harfin okunuşunda zorlanıyorsanız bana sorun.