Türkçede bu, şu, o: yakını ve uzağı göstermek

Türkçede bir şeyi gösterirken üç kelime kullanılır: bu, şu, o. Aralarındaki fark, gösterilen şeyin konuşana ne kadar uzak olduğudur. Bu üç kelime ek de alır ve yer göstermek için yeni kelimeler kurar: burası, burada, buraya. Bu yazıda üç kelimenin anlamını, isimle ve tek başına kullanılışını, eklerle aldığı biçimleri, hayvanlar ve kişiler için kullanımlarını ve öğrencilerin en sık yaptığı hataları ele alıyorum.

1. Yakın, biraz uzak, uzak

Kelime	Ne zaman?	Örnek
bu	Konuşanın yanındaki şey	Bu benim kalemim.
şu	Biraz uzaktaki ya da elle gösterilen şey	Şu ev çok güzel.
o	Uzaktaki ya da ortada olmayan şey	O dağın adı ne?

O aynı zamanda üçüncü kişi zamiridir: O öğretmen. (O kişi öğretmen.) Hangi anlamda kullanıldığını cümle gösterir.

2. “Bu kitap” ile “bu bir kitap”

Bu, şu, o iki şekilde kullanılır:

• İsimden önce, hangi şey olduğunu gösterir: Bu kitap güzel. (Bu kitap, güzel bir kitap.)
• Tek başına, ismin yerini tutar: Bu bir kitap. (Gösterdiğim şey bir kitaptır.)

Karşılaştırın:

• Bu ev büyük. (Söz konusu ev büyük.)
• Bu bir ev. (Gösterdiğim şey bir ev.)

3. Çoğul ve hâl ekleri: bunlar, bunu, burada

Tek başına kullanıldıklarında bu, şu, o ek alır. Çoğul eki doğrudan gelir, ama hâl ekleri gelince araya n girer:

Ek	bu	şu	o
Çoğul	bunlar	şunlar	onlar
Belirtme	bunu	şunu	onu
Yönelme	buna	şuna	ona
Bulunma	bunda	şunda	onda
Ayrılma	bundan	şundan	ondan

Örnekler: Bunu ben aldım. Ona söyle. Bundan hoşlanmadım. Hâl eklerinin kuralı için hâl ekleri yazısına bakın.

İsimden önce kullanıldıklarında ise ek almazlar, ek isme gelir: bu kitabı, bu evde, o şehirden.

4. Yerler için: burası, şurası, orası

Bir yeri gösterirken bura-, şura-, ora- kökleri kullanılır:

Soru	bura-	şura-	ora-
Neresi?	burası	şurası	orası
Nerede?	burada	şurada	orada
Nereye?	buraya	şuraya	oraya
Nereden?	buradan	şuradan	oradan

• Burası neresi? Burası okul.
• Kitap orada.
• Buraya gel!

5. Soru kalıpları

Soru	Cevap
Bu ne?	Bu bir masa.
O kim?	O benim öğretmenim.
O ne?	O bir uçak.
Bunlar ne?	Bunlar kitap.
Burası neresi?	Burası Taksim.

İnsanlar için kim, eşya için ne, yerler için neresi sorulur.

6. Hayvanlar için: kim mi, ne mi?

Türkçede hayvanlar için genellikle ne sorulur: Bu ne? Bu bir kuş. Ne olduğunu bilmediğimiz ya da sıradan bir hayvan, eşya gibi düşünülür.

Ama adı olan, evde beslenen bir hayvan için kim denebilir; o hayvan artık ailenin bir parçası gibidir:

• Bu kim? Bu bizim kedimiz Pamuk.
• Bu ne? Bu bir kedi. (herhangi bir kedi)

Rusça gibi bazı dillerde hayvanlar için her zaman “kim” sorulur. Türkçede ise “kim” yalnızca insanlar ve adıyla tanıdığımız hayvanlar içindir.

7. Kişileri gösterirken nezaket

Yanınızdaki ya da karşınızdaki bir kişiyi tek başına bu ya da şu diye göstermek Türkçede saygısızlık sayılır. Şu kim? ya da Bunu tanıyor musun? gibi bir cümle, söz konusu kişiyi küçümsüyormuş gibi duyulur.

Bunun yerine kişiyi bir isimle ya da adıyla birlikte söyleyin:

• Bu bey kim? / Bu hanım kim?
• Bu arkadaşım Ali.
• Ayşe Hanım’ı tanıyor musunuz?

Uzaktaki ya da orada olmayan biri için o kullanılır ve bu kaba sayılmaz: O benim öğretmenim.

Fotoğraftaki birini sorarken ise Bu kim? Şu kim? demek doğaldır, çünkü kişi orada değildir: Bu kim? Bu benim annem. Kanaldaki Bu kim? Şu kim? O kim? videosunda örnekler bu yüzden fotoğraflar üzerinden anlatılıyor.

8. Sık yapılan hatalar

Yanlış	Doğru	Neden
buyu, bunı	bunu	Hâl ekinden önce n girer; ek dört biçimlidir.
Bu kim? (bir masa için)	Bu ne?	Eşya için “ne”, insan için “kim” sorulur.
Şu kim? (yanınızdaki kişi için)	Bu bey kim? / Bu hanım kim?	Kişiyi tek başına “bu, şu” diye göstermek saygısızlıktır.
Burası ne?	Burası neresi?	Yer için “neresi” sorulur.
Kitap burası.	Kitap burada.	Nerede? sorusunun cevabı bulunma hâlidir.
bunu kitap	bu kitabı	İsimden önce “bu” ek almaz, ek isme gelir.

Kendinizi deneyin

5 soru

1. 01Elinizdeki kalemi gösteriyorsunuz: "___ benim kalemim."

   OBuOrası

   Cevap:Bu. Konuşanın yanındaki şey için "bu" kullanılır.

2. 02"___ ver!" (bu, belirtme hâli)

   BuyuBunıBunu

   Cevap:Bunu. Hâl ekinden önce n girer: bu-n-u.

3. 03"Kitap ___." (uzakta bir yerde)

   oradaorasıoraya

   Cevap:orada. Nerede? sorusunun cevabı bulunma hâlidir: orada.

4. 04Yer sorusu hangisidir?

   Burası ne?Burası neresi?Burası kim?

   Cevap:Burası neresi?. Yerler için "neresi" sorulur.

5. 05Yanınızdaki bir kişiyi nazikçe soruyorsunuz:

   Şu kim?Bu ne?Bu hanım kim?

   Cevap:Bu hanım kim?. Kişiyi tek başına "bu, şu" diye göstermek saygısızlıktır; "bu hanım, bu bey" denir.

Sonraki adım

Kanalda bu konuyu alıştırmalarla anlatan videolar var: Bu kim? Şu kim? O kim?, Burası, Şurası, Orası ve “Bu ne?” + 20 günlük kelime. Bütün A1 konuları için dilbilgisi rehberine bakın. Bir sorunuz varsa bana sorun.