Türkçede gelecek zaman (-acak): bütün biçimler tek kuralla

Gelecek zaman, henüz olmamış ama olacağını düşündüğümüz ya da planladığımız işleri anlatır: Yarın Ankara’ya gideceğim. Şimdiki zaman ve geçmiş zamanda olduğu gibi bütün biçimler eklerin sırasıyla kurulur. Bu zamanda soru eki, şimdiki zamandaki gibi kişi ekinden önce gelir. Bu yazıda gelecek zamanın olumlu, olumsuz ve soru biçimlerini, ekin değişen biçimlerini ve öğrencilerin en sık yaptığı hataları ele alıyorum.

1. Ne zaman kullanılır?

Kullanım	Örnek
Planlanmış bir iş	Yazın Türkiye’ye gideceğim.
Söz ya da karar	Yarın seni arayacağım.
Tahmin	Akşam yağmur yağacak.

Yakın ve kesinleşmiş planlar için şimdiki zaman da kullanılır: Yarın Ankara’ya gidiyorum. Ayrıntısı şimdiki zaman yazısında.

2. Mantığı: eklerin sırası

Sıra her zaman aynıdır: fiil kökü + (olumsuzluk) + gelecek zaman + (soru) + kişi eki.

Olumlu ve olumsuz:

Kişi	Fiil kökü	Olumsuzluk	Gelecek zaman	Kişi eki	Sonuç
ben	yap-	(-ma-)	-(y)acak	-(y)ım	yapacağım / yapmayacağım
sen	yap-	(-ma-)	-(y)acak	-sın	yapacaksın / yapmayacaksın
o	yap-	(-ma-)	-(y)acak		yapacak / yapmayacak
biz	yap-	(-ma-)	-(y)acak	-(y)ız	yapacağız / yapmayacağız
siz	yap-	(-ma-)	-(y)acak	-sınız	yapacaksınız / yapmayacaksınız
onlar	yap-	(-ma-)	-(y)acak	-lar	yapacaklar / yapmayacaklar

Ben ve biz satırlarına dikkat: kişi eki ünlüyle başladığı için ekin sonundaki k, ğ olur: yapacak, yapacağım; gelecek, geleceğiz.

Soru: Soru eki mı / mi ayrı yazılır ve kişi ekinden önce gelir. Kişi eki soru ekine eklenir; ben ve biz eklerinden önce araya y girer:

Kişi	Soru	Olumsuz soru
ben	yapacak mıyım?	yapmayacak mıyım?
sen	yapacak mısın?	yapmayacak mısın?
o	yapacak mı?	yapmayacak mı?
biz	yapacak mıyız?	yapmayacak mıyız?
siz	yapacak mısınız?	yapmayacak mısınız?
onlar	yapacaklar mı?	yapmayacaklar mı?

Tek istisna yine onlar: kişi eki “-lar” fiilde kalır, soru eki en sona gelir: yapacaklar mı?

Üç zamanı karşılaştırın:

• geliyor musun? (şimdiki zaman: soru eki kişi ekinden önce)
• gelecek misin? (gelecek zaman: soru eki kişi ekinden önce)
• geldin mi? (geçmiş zaman: soru eki en sonda)

3. Ekin biçimleri: -acak, -ecek

Ünlüsü, fiil kökünün son ünlüsüne bakar (büyük ünlü uyumu): son ünlü a, ı, o, u ise -acak; e, i, ö, ü ise -ecek.

• yap-acak, al-acak, oku-y-acak
• gel-ecek, gör-ecek, iç-ecek

Araya giren y: Kök ünlüyle bitiyorsa ekin önüne y girer: oku-y-acak, bekle-y-ecek. Olumsuz eki “-ma / -me” de ünlüyle bittiği için olumsuzda her zaman y vardır: yap-ma-y-acak, gel-me-y-ecek.

Yemek ve demek: Bu iki fiilde kökün e’si i olur: yiyecek, diyecek.

4. Konuşmadaki kısa biçimler

Günlük konuşmada gelecek zaman çoğu zaman kısaltılarak söylenir: gelcem, yapcam, görüşcez. Bu biçimleri dizilerde ve sokakta sık duyarsınız, ama yazıda kullanılmaz. Yazarken her zaman tam biçimi yazın: geleceğim, yapacağım, görüşeceğiz.

5. Sık yapılan hatalar

Yanlış	Doğru	Neden
yapacakım	yapacağım	Ünlüyle başlayan kişi ekinden önce k, ğ olur.
yapmaacak	yapmayacak	Olumsuz ekten sonra y girer.
yapacağım mı?	yapacak mıyım?	Soru eki kişi ekinden önce gelir.
geleceğiz mi?	gelecek miyiz?	Kişi eki soru ekine eklenir.
yeyecek	yiyecek	“Yemek” fiilinde e, i olur.
gelcem (yazıda)	geleceğim	Kısa biçimler yalnızca konuşmada kullanılır.

Kendinizi deneyin

5 soru

1. 01"Yarın seni ___." (aramak, ben)

   arayacakımarayacağımarıyacağım

   Cevap:arayacağım. Ünlüyle başlayan kişi ekinden önce k, ğ olur.

2. 02"Akşam bize ___?" (gelmek, sen, soru)

   geleceksin migelecek misingelecek mısın

   Cevap:gelecek misin. Soru eki kişi ekinden önce gelir ve son ünlüye bakar: gelecek, mi.

3. 03"Biz bu yıl tatile ___." (gitmek, olumsuz)

   gitmeyeceğizgitmeceğizgitmeyecekiz

   Cevap:gitmeyeceğiz. Olumsuz ekten sonra y girer; biz ekinden önce k, ğ olur.

4. 04"Akşam ne ___?" (yemek, sen)

   yeyeceksinyiyeceksinyiyecek misin

   Cevap:yiyeceksin. "Yemek" fiilinde e, i olur: yiyecek.

5. 05Hangisi yazı dilinde doğrudur?

   Görüşcez.Görüşeceğiz mi.Görüşeceğiz.

   Cevap:Görüşeceğiz.. Kısa biçimler yalnızca konuşmada kullanılır.

Sonraki adım

Üç temel zamanı öğrendiniz: şimdiki zaman, görülen geçmiş zaman ve gelecek zaman. Üçünde de eklerin sırası aynı; farklı olan yalnızca soru ekinin yeri. Bütün A1 konuları için dilbilgisi rehberine bakın. Bir sorunuz varsa bana sorun.