Türkçede soru eki: mı, mi, mu, mü ne zaman kullanılır?

Türkçede “Evet mi, hayır mı?” diye soran sorular için tek bir araç vardır: soru eki. Bu ekin dört biçimi var, ama dördünü ayrı ayrı ezberlemenize gerek yok. Hangisinin geleceğini kelimenin kendisi söyler. Bu yazıda evet-hayır sorularının nasıl kurulduğunu, soru ekinin dört biçiminden doğrusunun nasıl seçildiğini ve en sık yapılan dört hatayı ele alıyorum.

1. Kural: Son ünlüye bakın

Soru eki, kendinden önceki kelimenin son ünlüsüne uyar:

Kelimenin son ünlüsü	Soru eki	Örnek
a, ı	mı	Elma mı? · Kapı mı?
e, i	mi	Ev mi? · Öğrenci mi?
o, u	mu	Okul mu? · Doktor mu?
ö, ü	mü	Gözlük mü? · Süt mü?

Kitap kelimesinin son ünlüsü a olduğu için “Kitap mı?” deriz. Kelimenin ilk ünlüsü (i) önemli değildir; her zaman sondakine bakılır.

2. Mantığı: Türkçede ekler ünlü uyumuna uyar

Bu kural yalnızca soru ekine özgü değil. Türkçedeki eklerin çoğu kendinden önceki ünlüye uyar: evler, okullar; evde, okulda. Soru eki de aynı ünlü uyumuna, büyük ünlü uyumuna uyar. Bu mantığı bir kez kavradığınızda yüzlerce ekte doğru biçimi kendiniz bulursunuz.

3. Yazım: Ayrı yazılır, ama uyumu bozmaz

Soru eki her zaman kelimeden ayrı yazılır: “Ev mi?”, “evmi” değil. Ayrı yazılmasına rağmen ünlü uyumuna uyar; yani yazıda ayrı, seste bitişiktir.

4. Kişi ekleri soru ekine gelir

Kişiyi gösteren ekler çoğunlukla soru ekinin arkasına eklenir. İki ünlü yan yana gelirse araya y girer:

Olumlu	Soru
Öğrenciyim.	Öğrenci miyim?
Öğrencisin.	Öğrenci misin?
Hastayız.	Hasta mıyız?
Geliyorsun.	Geliyor musun?
Gelecekler.	Gelecekler mi?

Bir istisna: Geçmiş zamanda (-dı) ve şart ekinde (-sa) kişi eki fiilde kalır, soru eki en sona gelir: “Geldin mi?”, “Gitsem mi?”

5. Yeri, neyi sorduğunuzu belirler

Soru eki cümlede hangi kelimenin arkasına gelirse soru o kelimeyi sorar:

• Ali mi dün geldi? → Gelen Ali mi, başkası mı?
• Ali dün mü geldi? → Dün mü, başka bir gün mü?
• Ali dün geldi mi? → Geldi mi, gelmedi mi?

Türkçede soru, vurguyu soru ekinin hemen önündeki heceye taşır. Bu yüzden “Ali mi?” derken sesiniz “Ali”de yükselir.

6. En sık yapılan dört hata

1. Soru kelimesiyle birlikte kullanmak: “Nerede misin?”, “Ne zaman geliyor musun?” yanlıştır. Ne, nerede, ne zaman, kim gibi soru kelimeleri zaten soru yapar; soru eki gerekmez: “Neredesin?”, “Ne zaman geliyorsun?”
2. Bitişik yazmak: “Okulmu?” değil, “Okul mu?”
3. İlk ünlüye bakmak: “Kitap mi?” değil, “Kitap mı?”
4. Soru ekini hiç kullanmamak: Yalnızca sesi yükselterek sorulan “Geliyorsun?” günlük konuşmada duyulur, ama doğru ve tam biçim “Geliyor musun?“dur. Rusça konuşanlar bu hatayı sık yapar, çünkü Rusçada evet-hayır soruları çoğu zaman yalnızca tonlamayla kurulur.

7. “Değil mi?”: Onay isteyen soru

Cümlenin sonuna eklenen “değil mi?”, İngilizcedeki “isn’t it?” ya da Rusçadaki «не так ли?» gibi onay ister: “Bugün pazartesi, değil mi?”

Kendinizi deneyin

5 soru

1. 01Okul ___?

   mımimumü

   Cevap:mu. "okul"un son ünlüsü u.

2. 02Çay ___?

   mımimumü

   Cevap:mı. "çay"ın son ünlüsü a.

3. 03Öğretmen ___sin?

   mımimumü

   Cevap:mi. "öğretmen"in son ünlüsü e; kişi eki (-sin) soru ekine gelir: Öğretmen misin?

4. 04Dün geldin ___?

   mımimumü

   Cevap:mi. Geçmiş zamanda kişi eki fiilde kalır, soru eki en sona gelir; "geldin"in son ünlüsü i.

5. 05Hangisi doğru: "Nerede misin?" / "Neredesin?"

   Nerede misin?Neredesin?

   Cevap:Neredesin?. "nerede" zaten soru kelimesi, soru eki gerekmez.

Şimdi videoyla pekiştirin

Bu kuralı videoda örneklerle anlattım: videoyu izleyin. Videodan sonra seviyenizi bulun ve A1 derslerine devam edin. Takıldığınız bir yer olursa bana sorun.