Türkçede çoğul eki: -lar ve -ler

Türkçede çoğul -lar veya -ler ekleriyle yapılır. Hangisinin geleceğini kelimenin son ünlüsü belirler. Ancak çoğul ekinin nerede kullanılmadığı da en az bu kural kadar önemlidir: Türkçe, sayılardan ve bazı miktar kelimelerinden sonra çoğul eki kullanmaz. Bu yazıda kuralı, kurala uymayan kelimeleri ve öğrencilerin en sık yaptığı hataları ele alıyorum.

1. Kural: son ünlüye bakın

Çoğul eki iki biçimlidir ve büyük ünlü uyumuna uyar.

Kelimenin son ünlüsü	Ek	Örnekler
a, ı, o, u	-lar	kitaplar, kadınlar, okullar, çocuklar
e, i, ö, ü	-ler	evler, şehirler, gözler, güller

Ek, kelimenin ilk ünlüsüne değil son ünlüsüne bakar: kalem kelimesinde a ve e vardır, son ünlü e olduğu için kalemler olur. Aynı şekilde: otobüsler, sandalyeler, arabalar, öğretmenler.

Çoğul eki ünsüzle başladığı için kelimenin sonu değişmez: kitap, kitaplar; ağaç, ağaçlar. Ünlüyle biten kelimelere de ek doğrudan gelir: araba, arabalar; kedi, kediler.

2. Çoğul eki gelmeyen yerler

Sayılardan sonra: Sayı, çokluğu zaten gösterdiği için isim tekil kalır.

• iki kitap (iki kitaplar değil)
• beş öğrenci, yüz kişi

Miktar bildiren bazı kelimelerden sonra: çok, birkaç, kaç, her kelimelerinden sonra isim genellikle tekildir.

• çok insan, birkaç arkadaş, her gün
• Kaç kardeşin var?

Buna karşılık bütün ve bazı kelimelerinden sonra isim çoğul olur: bütün öğrenciler, bazı insanlar.

Genel anlatımda: Bir şeyi genel olarak anlatırken Türkçe çoğunlukla tekil kullanır.

• Elma severim. (genel olarak elmayı)
• Elmalar masada. (belirli elmalar)

3. Kurala uymayan kelimeler

Aşağıdaki kelimelerin son ünlüsü a, o ya da u olduğu hâlde bu kelimeler -ler alır. Çoğu başka dillerden gelmiştir; bu yüzden kelime kelime öğrenilir.

Kelime	Çoğulu
alkol	alkoller
gol	goller
hal	haller
harf	harfler
hayal	hayaller
helal	helaller
kalp	kalpler
kefal	kefaller
materyal	materyaller
meşgul	meşguller
metal	metaller
moral	moraller
normal	normaller
petrol	petroller
rol	roller
saat	saatler
sembol	semboller
terminal	terminaller
tuval	tuvaller

Listedeki kelimelerin çoğu l ile biter, ama l ile biten her kelime istisna değildir: çatal, çatallar; masal, masallar.

4. Sık yapılan hatalar

Yanlış	Doğru	Neden
iki kitaplar	iki kitap	Sayıdan sonra çoğul eki gelmez.
çok insanlar	çok insan	“Çok” kelimesinden sonra isim tekildir.
kalemlar	kalemler	Son ünlü e olduğu için -ler gelir.
saatlar	saatler	“Saat” kurala uymayan kelimelerdendir.
kitablar	kitaplar	Çoğul ekinden önce kelimenin sonu değişmez.

Kendinizi deneyin

5 soru

1. 01"Okul" kelimesinin çoğulu hangisidir?

   okullerokullarokulular

   Cevap:okullar. Son ünlü u olduğu için -lar gelir.

2. 02"Sınıfta üç ___ var."

   öğrencileröğrenciöğrencilar

   Cevap:öğrenci. Sayıdan sonra isim tekil kalır.

3. 03"Saat" kelimesinin çoğulu hangisidir?

   saatlarsaatlersaatleri

   Cevap:saatler. "Saat" kurala uymayan kelimelerdendir; -ler alır.

4. 04Hangisi doğrudur?

   çok arkadaşlarçok arkadaşçoklar arkadaş

   Cevap:çok arkadaş. "Çok" kelimesinden sonra isim tekildir.

5. 05"Kalem" kelimesinin çoğulu hangisidir?

   kalemlarkalemlerkalemiler

   Cevap:kalemler. Ek, kelimenin son ünlüsüne bakar: kalem kelimesinin son ünlüsü e.

Sonraki adım

Çoğul eki büyük ünlü uyumunun en açık örneğidir. Aynı kural pek çok ekte karşınıza çıkacak. Dilbilgisi rehberinin 2. bölümünde ünlü uyumunu, alfabe yazısında ünlüleri okuyabilirsiniz. Bir sorunuz varsa bana sorun.