Türkçede iyelik ekleri: evim, evin, evi

Türkçede bir şeyin kime ait olduğunu, o şeyin sonuna gelen iyelik eki gösterir: ev-im (benim evim), ev-in (senin evin). Ekin biçimi iki şeye bağlıdır: kelimenin ünlüyle mi ünsüzle mi bittiği ve son ünlüsünün ne olduğu. Bu yazıda iyelik eklerini bütün kişilerle, ünsüz değişimini ve iyelik ekli kelimelerle kurulan olumsuz ve soru cümlelerini ele alıyorum.

1. Bütün kişilerle iyelik ekleri

Kişi	Ek	Ünsüzle biten kelime	Ünlüyle biten kelime
(benim)	-(ı)m	evim, okulum	arabam, kedim
(senin)	-(ı)n	evin, okulun	araban, kedin
(onun)	-(s)ı	evi, okulu	arabası, kedisi
(bizim)	-(ı)mız	evimiz, okulumuz	arabamız, kedimiz
(sizin)	-(ı)nız	eviniz, okulunuz	arabanız, kediniz
(onların)	-ları / -leri	evleri, okulları	arabaları, kedileri

Parantez içindeki harf yalnızca gerektiğinde gelir:

• Kelime ünsüzle bitiyorsa ekin başına bir ünlü girer: ev-im, okul-um.
• Kelime ünlüyle bitiyorsa bu ünlüye gerek kalmaz: araba-m, kedi-m.
• “Onun” ekinde ünlüyle biten kelimelerin önüne s girer: araba-sı, kedi-si.

2. Ekin ünlüsü: dört biçim

Ekin ünlüsü kelimenin son ünlüsüne bakar (küçük ünlü uyumu):

Kelimenin son ünlüsü	Ekin ünlüsü	Örnek
a, ı	ı	kızım, arabası
e, i	i	evim, kedisi
o, u	u	okulum, okulu
ö, ü	ü	gözüm, sözü

“Onların” eki ise iki biçimlidir ve büyük ünlü uyumuna uyar: arabaları, evleri.

3. Ünsüz değişimi: kitap, kitabım

Kelime k, t, ç, p ile bitiyorsa, ünlüyle başlayan iyelik eki gelince bu ünsüzler yumuşar:

Son ünsüz	Değişim	Örnek
p	b	kitap, kitabım
ç	c	ağaç, ağacı
t	d	yurt, yurdum
k	ğ	çocuk, çocuğum
k (n’den sonra)	g	renk, rengim

Tek heceli kelimelerin çoğunda bu değişim olmaz: top, topum; saç, saçım. Bu kelimeleri duyarak öğrenmek en kolayıdır.

4. Kurala uymayan kelimeler

Çoğul eki yazısında gördüğünüz istisna kelimeler iyelik ekini de ince ünlüyle alır: saat, saatim; rol, rolüm; kalp, kalbim.

5. “Benim” demek gerekli mi?

Kişiyi iyelik eki zaten gösterdiği için “benim, senin” gibi kelimeler çoğu zaman söylenmez: Evim büyük. Bu kelimeler daha çok karşılaştırma yaparken ya da vurgu için kullanılır: Benim evim büyük, senin evin küçük.

6. Olumsuz ve soru

İyelik ekli kelimeyle kurulan cümlelerde olumsuz değil, soru mı / mi / mu / mü ile yapılır:

• Bu benim arabam değil.
• Bu senin araban mı?
• Bu onun kedisi değil mi?

İyelik ekleri, sahiplik anlatan cümlelerde de kullanılır: Arabam var. Kardeşin var mı? Ayrıntısı var ve yok yazısında.

7. Sık yapılan hatalar

Yanlış	Doğru	Neden
benim ev	benim evim	Sahip olunan şey iyelik eki alır.
arabaım	arabam	Ünlüyle biten kelimeye ünlüsüz ek gelir.
onun arabaı	onun arabası	“Onun” ekinde ünlüden sonra s girer.
kitapım	kitabım	p, ünlüden önce b olur.
evimler	evlerim	Çoğul eki iyelik ekinden önce gelir.

Kendinizi deneyin

5 soru

1. 01"Okul" kelimesine "benim" anlamında iyelik eki getirin.

   okulımokulumokulüm

   Cevap:okulum. Son ünlü u olduğu için ek -um olur.

2. 02"Kedi" kelimesinin "onun" biçimi hangisidir?

   kediikedikedisi

   Cevap:kedisi. Ünlüyle biten kelimede "onun" eki -sı / -si olur.

3. 03"Çocuk" kelimesinin "benim" biçimi hangisidir?

   çocukumçocuğumçocukım

   Cevap:çocuğum. k, ünlüyle başlayan ekten önce ğ olur.

4. 04"Benim evlerim" anlamına gelen doğru sıra hangisidir?

   evimlerevlerimevlerım

   Cevap:evlerim. Önce çoğul eki, sonra iyelik eki gelir.

5. 05"Bu senin kalemin ___?" (soru)

   mimudeğil

   Cevap:mi. Soru eki, kendinden önceki kelimenin son ünlüsüne bakar: kalemin, mi.

Sonraki adım

İyelik ekleri, var ve yok ile kurulan sahiplik cümlelerinin ve isim tamlamalarının temelidir. A1 konularının tamamı için dilbilgisi rehberine bakın. Bir sorunuz varsa bana sorun.