Türkçede renkler: kırmızı, kıpkırmızı, al

Seviye A1 Yazar Dr. Furkan Kurt Yayın tarihi 3 dakikalık okuma

Colours in Turkish: Vocabulary and Everyday Use · 5:42 · Türkçe anlatım

Renk adlarını öğrenmek kolaydır. Ama Türkçede renklerin bir de ikinci hayatı vardır: kırmızı bir elma kıpkırmızı olabilir, siyah bir kedi bazen kara kedidir, beyaz ise bazen ak olur. Bu yazıda temel renkleri, renk sormayı, açık ve koyu tonları, renkleri güçlendirmeyi ve eski Türkçe renk adlarının bugün nerede yaşadığını ele alıyorum.

1. Temel renkler

RenkÖrnek
kırmızıkırmızı elma
turuncuturuncu portakal
sarısarı limon
yeşilyeşil çay
mavimavi gökyüzü
lacivertlacivert ceket
mormor menekşe
pembepembe gül
kahverengikahverengi ayakkabı
grigri bulut
siyahsiyah kedi
beyazbeyaz kar

Lacivert, koyu mavidir. Türkçede mavi ile lacivert ayrı renk sayılır: mavi gömlek ile lacivert gömlek aynı şey değildir.

2. Ne renk?

  • Bu ne renk? Kırmızı.
  • Araban ne renk? Beyaz.
  • En sevdiğin renk ne? Mavi.

Renk adı, sıfat olarak ismin önüne gelir ve ek almaz: kırmızı araba, kırmızı arabalar. Tek başına isim olarak da kullanılır: Kırmızıyı seviyorum. Maviyi mi, yeşili mi istersin?

3. Açık ve koyu

YapıÖrnek
açık + renkaçık mavi, açık yeşil
koyu + renkkoyu mavi, koyu kırmızı
renk + -(ı)msı / -(ı)mtırak (renge yakın)yeşilimsi, mavimsi, sarımtırak

-(ı)msı eki “tam o renk değil, ona yakın” demektir: yeşilimsi bir göl tam yeşil değildir. Bu ek A2 düzeyindedir; şimdilik tanımanız yeter.

4. Rengi güçlendirmek: kıpkırmızı, masmavi

Türkçede bir rengi güçlendirmek için rengin ilk hecesi alınır, sonuna m, p, r ya da s eklenir ve renk adının önüne getirilir:

RenkGüçlü biçim
kırmızıkıpkırmızı
sarısapsarı
yeşilyemyeşil
mavimasmavi
mormosmor
beyazbembeyaz
siyahsimsiyah
karakapkara

Hangi ünsüzün geleceğini gösteren tek bir kural yoktur; bu biçimler duyularak öğrenilir. Aynı yol renklerin dışındaki sıfatlarda da kullanılır: tertemiz, bomboş, dosdoğru, upuzun, sımsıcak, çarçabuk. Bu konunun ayrıntısı A2 dilbilgisi rehberinin 3. bölümünde.

5. Al, ak, kara: eski renk adları

Türkçede bazı renklerin iki adı vardır. Eski Türkçe adlar bugün çoğu zaman kalıplaşmış sözlerde, yer adlarında ve atasözlerinde yaşar:

Bugünkü renk adıEski adNerede yaşar?
kırmızıalal bayrak, al yanaklar
beyazakAkdeniz, ak saç
siyahkaraKaradeniz, kara kedi, kara gün

Bir rengi anlatırken çoğu zaman kırmızı, beyaz ve siyah kullanılır. Ak ve kara ise mecaz anlam da taşır: Ak akçe kara gün içindir atasözünde kara gün, “zor gün” demektir.

Renk adlarını Kelime Avı oyununun Renkler bulmacasında tekrar edebilirsiniz.

6. Renklerle kurulan günlük ifadeler

  • Yüzü kıpkırmızı oldu. (Utandı ya da çok kızdı.)
  • Korkudan sapsarı oldu. (Çok korktu.)
  • Kara haber (kötü haber)

7. Sık yapılan hatalar

YanlışDoğruNeden
Mavi rengi arabaMavi araba / mavi renkli arabaRenk adı ek almadan ismin önüne gelir.
Kırmızılar elmalarKırmızı elmalarSıfat çoğul eki almaz.
MasamaviMasmaviİlk hece ma-, sonuna -s: mas + mavi.
Mavi ceket (koyu lacivert için)Lacivert ceketTürkçede lacivert ayrı bir renktir.

Kendinizi deneyin

5 soru

  1. "Araban ___ renk?"

    Cevap:ne. Renk sorusu: ne renk?

  2. Rengi güçlendirin: "Gökyüzü bugün ___."

    Cevap:masmavi. İlk hece + s: masmavi.

  3. "Ak akçe ___ gün içindir."

    Cevap:kara. Atasözlerinde eski ad yaşar: kara gün.

  4. Hangisi doğrudur?

    Cevap:kırmızı elmalar. Sıfat çoğul eki almaz.

  5. Koyu mavi bir ceketin Türkçedeki ayrı adı nedir?

    Cevap:lacivert. Lacivert, koyu mavi için ayrı bir renk adıdır.

Sonraki adım

Renkleri Kelime Avı oyununda tekrar edin. Masmavi gibi güçlendirme yapıları için A2 dilbilgisi rehberine, A1’in bütün konuları için dilbilgisi rehberine bakın. Bir sorunuz varsa bana sorun ya da Telegram’dan yazın.

Bu konuda takıldığınız bir yerde bana yazın.

Bu dersle ilgili bir sorunuz mu var? Buradan sorun.

  • Seviye A1 , 5 dakikalık okuma

    Türkçede özür dilemek ve "anlamadım" demek

    Türkçede özür dilemek: özür dilerim, kusura bakmayın, affedersiniz ve pardon farkı, özre cevap, anlamadım ve tekrar eder misiniz, sık hatalar ve kısa test.

  • Seviye A1 , 4 dakikalık okuma

    Türkçede lokantada: çok lezzetli, hesap lütfen

    Türkçede lokantada: masa ve sipariş, garsonu çağırmak, çok lezzetli ve çok güzel olmuş, afiyet olsun ve eline sağlık, hesap lütfen, hatalar ve kısa test.

  • Seviye A1 , 5 dakikalık okuma

    Türkçede alışveriş: kaç para, ne kadar?

    Türkçede alışveriş: kaç para ve ne kadar farkı, fiyat söylemek, on liraya aldım, mağazada ve pazarda kalıplar, beden ve numara, ödeme, hatalar ve kısa test.

Öğrenmeye YouTube'da devam edin.

Her kuralı mantığıyla anlatan video dersler. Yeni derslerden ve ücretsiz pratik günlerinden haberdar olmak için abone olun.