Türkçede özür dilemek ve "anlamadım" demek
Yabancı bir dilde konuşurken en çok ihtiyaç duyduğumuz sözler genellikle en kısa olanlardır: “Özür dilerim”, “Anlamadım”, “Tekrar eder misiniz?” Bu yazıda Türkçede özür dilemenin yollarını, hangi sözün hangi durumda söylendiğini, özre nasıl cevap verildiğini ve bir şeyi anlamadığınızda konuşmayı nasıl sürdüreceğinizi ele alıyorum.
1. Özür dilemenin temel ifadeleri
| İfade | Ne zaman? | Örnek |
|---|---|---|
| Özür dilerim. | Gerçek bir hata yaptığınızda; ciddi ve kibar. | Geç kaldım, özür dilerim. |
| Çok özür dilerim. | Büyük bir hata için. | Toplantıyı unuttum, çok özür dilerim. |
| Kusura bakma. / Kusura bakmayın. | Küçük bir kusur, gecikme ya da rahatsızlık için; günlük konuşmada çok yaygın. | Kusura bakmayın, biraz geciktim. |
| Affedersiniz. | Kibar bir özür (birinin ayağına bastığınızda, yanlış numarayı aradığınızda, sözünü kestiğinizde); ayrıca birinin dikkatini çekerken. | Affedersiniz, yanlış numarayı aradım. Affedersiniz, istasyon nerede? |
| Pardon. | Kısa ve rahat bir özür (birine çarptığınızda, yanından geçerken); ayrıca dikkat çekerken. | Pardon, geçebilir miyim? Pardon, yanlış anladım. |
“Kusura bakma” arkadaşa ve yaşıta, “kusura bakmayın” büyüklere ve tanımadığınız kişilere söylenir. Emin değilseniz -yın ile söyleyin.
2. Özür dilemek ve dikkat çekmek
“Affedersiniz” ve “pardon” iki iş görür: küçük bir hata için özür dilemek ve birinin dikkatini çekmek. “Özür dilerim” ve “kusura bakmayın” ise yalnızca özür için kullanılır:
| İş | Türkçe | Örnek |
|---|---|---|
| Hata için özür dilemek | Özür dilerim. / Kusura bakmayın. / Affedersiniz. / Pardon. | Bardağınızı kırdım, özür dilerim. Pardon, ayağınıza bastım. |
| Birinin dikkatini çekmek | Affedersiniz. / Pardon. / Bakar mısınız? | Affedersiniz, saat kaç? |
Sokakta yol sorarken “Özür dilerim, istasyon nerede?” demek yanlış değildir ama ağır durur; hata yapmadığınız için özür dilemenize gerek yoktur. Doğal olan “Affedersiniz” ya da “Pardon”dur. Lokantada garsonu çağırırken de “Bakar mısınız?” denir. Hatanız büyükse “pardon” hafif kalır; o zaman “özür dilerim” deyin.
3. Kimden, ne için?
“Özür dilemek” fiilinde özür dilenen kişi ayrılma hâli (-dan, -den) alır. Bunun mantığı şudur: özür bir şey istemektir, istenen şey de birinden istenir (senden bir şey istiyorum). Özrün sebebi için ile söylenir:
| Soru | Yapı | Örnek |
|---|---|---|
| Kimden? | isim + -dan / -den | Sizden özür dilerim. Annenden özür dile. |
| Ne için? | isim + için | Gürültü için özür dilerim. |
| Ne için? (fiille) | fiil + -dığım için | Geç kaldığım için özür dilerim. |
“Sizden özür dilerim” doğrudur; “size özür dilerim” yanlıştır. Bu, teşekkür etmek fiilinden farklıdır: teşekkür kişiye edilir (size teşekkür ederim), özür kişiden dilenir (sizden özür dilerim). Fiilli yapı (geç kaldığım için) A2 konusudur; şimdilik kalıp olarak öğrenebilirsiniz.
“Kusura bakmak” ise kişi almaz: “Kusura bakmayın” tek başına söylenir.
4. Özre cevap vermek
| İfade | Ne zaman? |
|---|---|
| Önemli değil. | En yaygın cevap; her yerde. |
| Sorun değil. | Rahat; günlük konuşmada. |
| Olur öyle şeyler. / Olsun. | Karşınızdaki üzülüyorsa, onu rahatlatmak için. |
| Canın sağ olsun. / Canınız sağ olsun. | Bir şey kırıldığında ya da bozulduğunda: “Eşya önemli değil, sen iyisin ya.” |
| Estağfurullah. | Biri kendini fazla suçladığında ya da kendini küçülttüğünde; kibar ve geleneksel. |
Bir Türk evinde misafir bir bardak kırar ve “Çok özür dilerim!” derse ev sahibi büyük olasılıkla “Canın sağ olsun” der. Bu söz, Türk kültüründe kişinin eşyadan önemli olduğunu söylemenin kısa yoludur.
“Estağfurullah” yalnızca özre cevap değildir. Biri size çok teşekkür ettiğinde ya da sizi çok övdüğünde de söylenir; o zaman “Yok efendim, o kadarına gerek yok, önemli bir şey değil” anlamı taşır: “Siz olmasaydınız bu işi bitiremezdim.” “Estağfurullah.”
Özre “rica ederim” ile cevap verilmez; “rica ederim” teşekküre verilen cevaptır.
5. “Anlamadım” demek
| İfade | Ne zaman? |
|---|---|
| Anlamadım. | Az önce söylenen bir şeyi anlamadığınızda. |
| Tam anlamadım. | Bir kısmını anladığınızda. |
| Efendim? | Duymadığınızda; kibar. |
| Pardon? | Duymadığınızda; rahat. |
| Tekrar eder misiniz? / Bir daha söyler misiniz? | Tekrar istemek için. |
| Daha yavaş konuşur musunuz? | Hızlı konuşulduğunda. |
| “Kira” ne demek? | Bir kelimenin anlamını sormak için. |
| Biraz Türkçe biliyorum. | Türkçenizin az olduğunu söylemek için. |
Duymadığınızda yalnızca “Ne?” demek kabadır; “Efendim?” ya da “Pardon?” deyin. “Tekrar eder misiniz?” sorusu bir istek olduğu için “lütfen” eklemek de doğaldır: “Lütfen biraz daha yavaş konuşur musunuz?”
6. Anlamadım mı, anlamıyorum mu?
Rusçadaki «не понимаю» Türkçeye çoğu zaman “anlamıyorum” diye çevrilir. Ama bir Türk, az önce söylenen bir cümleyi anlamadığında anlamadım der:
| İfade | Anlamı | Örnek |
|---|---|---|
| Anlamadım. | Söylediğiniz şeyi (şimdi) anlamadım. | “Anlamadım, tekrar eder misiniz?” |
| Anlamıyorum. | Genel olarak, sürekli anlamıyorum. | “Bu konuyu hiç anlamıyorum.” |
| Anlayamadım. | Anlamaya çalıştım ama başaramadım. | “Hızlı konuştunuz, anlayamadım.” |
Mantığı şudur: söylenen söz geçmişte kaldı, anlamama da o anda oldu; bu yüzden -dı ile söylenir. “Anlamıyorum” ise bir durumu anlatır ve bazen sabırsızlık gibi duyulabilir (Seni anlamıyorum!).
7. Sık yapılan hatalar
| Yanlış | Doğru | Neden |
|---|---|---|
| Özür ederim. | Özür dilerim. | Özür dilenir; teşekkür ederim ile karıştırılmamalı. |
| Size özür dilerim. | Sizden özür dilerim. | Özür dilemek ayrılma hâli (-dan, -den) ister. |
| Garsona: “Özür dilerim!” | Garsona: “Bakar mısınız?” | Dikkat çekmek için özür gerekmez. |
| (Bir cümleden sonra) Anlamıyorum. | Anlamadım. | Az önce söylenen söz için -dı kullanılır. |
| Tekrar edersiniz? | Tekrar eder misiniz? | Kibar istek soru eki ister: eder misiniz. |
| Hocaya: “Kusura bakma.” | Hocaya: “Kusura bakmayın.” | Büyüklere ve tanımadığınız kişilere -yın ile. |
Kendinizi deneyin
5 soru
Otobüste birine çarptınız. Ne dersiniz?
Cevap:Pardon. Küçük ve anlık bir durum için kısa özür: pardon.
"___ özür dilerim."
Cevap:Sizden. Özür kişiden dilenir: sizden özür dilerim.
Biri size bir cümle söyledi, anlamadınız. En doğal cevap hangisi?
Cevap:Anlamadım, tekrar eder misiniz?. Az önce söylenen söz için anlamadım; tekrar istemek için eder misiniz.
Arkadaşınız bardağınızı kırdı ve özür diledi. Hangisi uygun bir cevaptır?
Cevap:Canın sağ olsun.. Bir şey kırıldığında: canın sağ olsun.
Sokakta yol soracaksınız: "___, metro nerede?"
Cevap:Affedersiniz. Birinin dikkatini çekmek için: affedersiniz.
Sonraki adım
Teşekkür etmek ve teşekküre cevap vermek için teşekkür yazısına bakın. Garsonu çağırmak ve lokantada konuşmak için lokantada yazısına bakın. “Anlamadım” ile “anlamıyorum” farkının arkasındaki kurallar için -dı geçmiş zaman ve -iyor şimdiki zaman yazılarına bakın. A1’in bütün konuları için dilbilgisi rehberine bakın. Bir sorunuz varsa bana sorun ya da Telegram’dan yazın.
Bu konuda takıldığınız bir yerde bana yazın.
Bu dersle ilgili bir sorunuz mu var? Buradan sorun.
Sıradaki yazı
Türkçede lokantada: çok lezzetli, hesap lütfen
Türkçede lokantada: masa ve sipariş, garsonu çağırmak, çok lezzetli ve çok güzel olmuş, afiyet olsun ve eline sağlık, hesap lütfen, hatalar ve kısa test.
Türkçede alışveriş: kaç para, ne kadar?
Türkçede alışveriş: kaç para ve ne kadar farkı, fiyat söylemek, on liraya aldım, mağazada ve pazarda kalıplar, beden ve numara, ödeme, hatalar ve kısa test.
Türkçede iyi dilekler: kolay gelsin, geçmiş olsun, afiyet olsun
Türkçede iyi dilekler: iyi günler, kolay gelsin, geçmiş olsun, afiyet olsun, hayırlı olsun, iyi ki doğdun; hangisi ne zaman ve cevabı, hatalar ve kısa test.
Türkçede renkler: kırmızı, kıpkırmızı, al
Türkçede renkler: renk adları, ne renk sorusu, açık ve koyu, kıpkırmızı ve masmavi gibi pekiştirme, al ve kara farkı, sık yapılan hatalar ve kısa test.