Türkçede iyi dilekler: kolay gelsin, geçmiş olsun, afiyet olsun

Seviye A1 Yazar Dr. Furkan Kurt Yayın tarihi 6 dakikalık okuma

Türkçe iyi dileklerle dolu bir dildir. Çalışan birine, hasta birine, yemek yiyen birine, yeni ev alan birine söylenecek ayrı bir söz vardır ve bu sözlerin çoğunun da kalıp bir cevabı vardır. Bu yazıda en sık kullanılan iyi dilekleri, hangisinin ne zaman söylendiğini ve nasıl cevap verildiğini ele alıyorum.

1. İyi + zaman: iyi günler, iyi yolculuklar

En kolay dilekler iyi kelimesiyle kurulur:

DilekNe zaman?
İyi günler.Gün içinde ayrılırken
İyi akşamlar.Akşam ayrılırken ya da gelirken
İyi geceler.Gece ayrılırken, yatmadan önce
İyi hafta sonları.Cuma günü ayrılırken
İyi tatiller.Tatile çıkan birine
İyi yolculuklar.Yola çıkan birine
İyi eğlenceler.Eğlenmeye, bir partiye giden birine
İyi çalışmalar.Çalışan birinin yanından ayrılırken

Kural mantığı: Bu dileklerde isim çoğul eki alır: iyi günler, iyi tatiller. “İyi gün” ya da “iyi gece” dilek olarak kullanılmaz. Gelirken ve giderken hangisinin söyleneceği için selamlaşma yazısına bakın.

Cevap: Size de! / Sana da! ya da Teşekkürler, size de.

2. Duruma göre dilekler: “olsun” kalıbı

Türk kültüründe pek çok duruma özel bir dilek vardır. Çoğu olsun kelimesiyle biter:

DilekKime, ne zaman?Cevabı
Kolay gelsin.Çalışan birine (garsona, ustaya, öğretmene)Sağ ol / Sağ olun ya da Teşekkürler / Teşekkür ederim.
Afiyet olsun.Yemek yiyen birine, yemeği ikram ederkenSağ ol / Sağ olun ya da Teşekkürler / Teşekkür ederim.
Geçmiş olsun.Hasta olan, kaza geçiren, kötü bir şey yaşayan birineSağ ol / Sağ olun ya da Teşekkürler / Teşekkür ederim.
Hayırlı olsun.Yeni ev, yeni iş, yeni araba alan birineSağ ol / Sağ olun ya da Teşekkürler / Teşekkür ederim.
Güle güle kullan.Yeni bir eşya (telefon, ayakkabı) alan birineSağ ol / Sağ olun ya da Teşekkürler / Teşekkür ederim.
Güle güle otur.Yeni eve taşınan birineSağ ol / Sağ olun ya da Teşekkürler / Teşekkür ederim.
Gözün aydın.Sevindirici bir haber alan birine (bir yakını geldi, çocuğu oldu)Sağ ol / Sağ olun ya da Teşekkürler / Teşekkür ederim.
Sıhhatler olsun.Banyodan, berberden, kuaförden çıkan birineSağ ol / Sağ olun ya da Teşekkürler / Teşekkür ederim.
Başınız sağ olsun.Bir yakınını kaybeden birineDostlar sağ olsun.

Kural mantığı: olsun ve gelsin, olmak ve gelmek fiillerinin istek biçimidir: “olsun, gelsin, öyle olsun”. Afiyet olsun “sağlık olsun”, kolay gelsin “işin kolay gelsin” demektir. Bu biçim için emir ve istek yazısına bakın.

Sağ ol sen diye konuştuğunuz kişiye (arkadaş, aile, yaşıt), sağ olun siz diye konuştuğunuz kişiye (büyükler, tanımadığınız biri) ya da birden çok kişiye söylenir. Teşekkürler ve teşekkür ederim herkese söylenebilir; teşekkür ederim biraz daha kibardır.

Bu dileklere sağ ol ya da teşekkürler ile cevap verilir; sağ ol ve öteki teşekkür sözleri için teşekkür yazısına bakın.

3. Kutlamalar

DilekNe zaman?
Doğum günün kutlu olsun! / İyi ki doğdun!Doğum günü
Yeni yılınız kutlu olsun! / Mutlu yıllar!Yılbaşı
Bayramınız kutlu olsun! / Bayramınız mübarek olsun!Bayram
Tebrikler! / Tebrik ederim!Bir başarıdan sonra
Başarılar! / Bol şans!Sınav, yeni iş gibi bir şeyden önce

4. Doğum günü: iyi ki doğdun

Türkçede doğum günü için en sık söylenen üç dilek şunlardır:

DilekNe zaman?
İyi ki doğdun!En sıcak ve samimi dilek; arkadaşa, aileye, sevgiliye.
Doğum günün kutlu olsun! / Doğum gününüz kutlu olsun!Herkese; siz diye konuştuğunuz kişiye gününüz.
Nice mutlu yıllara! / Nice mutlu senelere!Kartta, mesajda ya da öteki dileklerden sonra.

Bunlar çoğu zaman birlikte söylenir: İyi ki doğdun! Doğum günün kutlu olsun, nice mutlu yıllara! Doğum günü şarkısı da aynı sözle söylenir: “İyi ki doğdun” ve ardından kişinin adı.

Kural mantığı: İyi ki “iyi oldu ki, ne güzel ki” demektir; ardından gelen fiil olmuş bir şeyi anlattığı için -dı alır: İyi ki doğdun “Doğman ne güzel.” Aynı kalıpla İyi ki geldin ve İyi ki varsın da denir. Doğum günün sözündeki -ün iyelik ekidir: doğum günü kimin? Senin. Bu yüzden “Doğum günü kutlu olsun” eksik kalır.

Türkçede bu dileklerde kadın ve erkek farkı yoktur. Aynı söz herkese söylenir; yalnızca sen ve siz farkına dikkat edilir.

Cevap: Teşekkür ederim! ya da Sağ ol! Yakın birine Sen de iyi ki varsın! de denebilir.

Dilek dilemek: … diliyorum

Doğum gününde, yılbaşında ya da bir kutlamada insanlar birbirine güzel şeyler diler. Kalıp şudur: kime + ne + diliyorum.

DilekNe zaman?
Sağlık, mutluluk ve başarı diliyorum!Doğum gününde, yılbaşında, mezuniyette.
Sana sağlıklı ve mutlu bir yıl diliyorum.Doğum gününde, yılbaşında.
Size bol şans diliyorum.Sınavdan, yeni bir işten önce.
Dilek tut!Pastadaki mumları üflemeden önce: aklından bir dilek geçir.

Kural mantığı: dilemek fiilinde dilek dilenen kişi yönelme hâli (-a, -e) alır: sana, size. Dilenen şey ek almaz: sağlık, mutluluk. Özür dilerken ise kişi ayrılma hâli alır: senden özür dilerim (bkz. özür yazısı). Fiil aynı, mantık farklı: iyi dilek birine gönderilir, özür birinden istenir.

Yaşı sormak

SoruCevap
Kaç yaşına girdin?Yirmi beş yaşına girdim.
Şimdi kaç yaşındasın?Yirmi beş yaşındayım.

Kural mantığı: Yeni yaşa girilir, bu yüzden yaşına yönelme hâli (-a) alır. Bir yaşta olunur, bu yüzden yaşındasın bulunma hâli (-da) alır. Doğum gününde ilk soru, öteki günlerde ikinci soru sorulur.

5. Sık yapılan hatalar

YanlışDoğruNeden
İyi gece.İyi geceler.Bu dileklerde isim çoğul eki alır.
“Geçmiş olsun.” “Size de.”“Geçmiş olsun.” “Sağ olun.”Geçmiş olsun karşılıklı bir dilek değildir; teşekkürle cevap verilir.
“Afiyet olsun.” “Size de.” (siz yemiyorsanız)“Afiyet olsun.” “Teşekkürler.”Karşınızdaki de yemek yiyorsa “Size de afiyet olsun” denebilir.
Yeni ev alan birine: “Kutlu olsun.”“Hayırlı olsun.”Yeni bir şey için hayırlı olsun, bayram ve doğum günü için kutlu olsun.
Dinlenen birine: “Kolay gelsin.”Çalışan birine: “Kolay gelsin.”Kolay gelsin, bir iş yapan kişiye söylenir.
Doğum gününle!Doğum günün kutlu olsun!Rusça «с днём рождения» ve Kırgızca «туулган күнүң менен» kalıbının kelime kelime çevirisi; Türkçede bu dilek ile ile kurulmaz.
Doğum günü kutlu olsun!Doğum günün kutlu olsun!Kimin doğum günü? Senin: iyelik eki gerekir.
İyi doğdun!İyi ki doğdun!Kalıp iyi ki ile kurulur.

Kendinizi deneyin

5 soru

  1. Garson masanıza çay getiriyor. Ne dersiniz?

    Cevap:Kolay gelsin. Çalışan birine: kolay gelsin.

  2. Arkadaşınız yeni bir araba aldı.

    Cevap:Hayırlı olsun. Yeni bir şey alan birine: hayırlı olsun.

  3. "Geçmiş olsun." Cevabınız ne olur?

    Cevap:Sağ olun. Geçmiş olsun'a teşekkürle cevap verilir.

  4. Cuma günü işten çıkarken iş arkadaşlarınıza ne dersiniz?

    Cevap:İyi hafta sonları. İsim çoğul eki alır: iyi hafta sonları.

  5. Arkadaşınız yarın sınava giriyor.

    Cevap:Başarılar. Sınavdan önce: başarılar ya da bol şans.

Sonraki adım

Bu dileklere nasıl teşekkür edileceği için teşekkür yazısına, olsun ve gelsin biçimleri için emir ve istek yazısına bakın. A1’in bütün konuları için dilbilgisi rehberine bakın. Bir sorunuz varsa bana sorun ya da Telegram’dan yazın.

Bu konuda takıldığınız bir yerde bana yazın.

Bu dersle ilgili bir sorunuz mu var? Buradan sorun.

  • Seviye A1 , 5 dakikalık okuma

    Türkçede özür dilemek ve "anlamadım" demek

    Türkçede özür dilemek: özür dilerim, kusura bakmayın, affedersiniz ve pardon farkı, özre cevap, anlamadım ve tekrar eder misiniz, sık hatalar ve kısa test.

  • Seviye A1 , 4 dakikalık okuma

    Türkçede lokantada: çok lezzetli, hesap lütfen

    Türkçede lokantada: masa ve sipariş, garsonu çağırmak, çok lezzetli ve çok güzel olmuş, afiyet olsun ve eline sağlık, hesap lütfen, hatalar ve kısa test.

  • Seviye A1 , 5 dakikalık okuma

    Türkçede alışveriş: kaç para, ne kadar?

    Türkçede alışveriş: kaç para ve ne kadar farkı, fiyat söylemek, on liraya aldım, mağazada ve pazarda kalıplar, beden ve numara, ödeme, hatalar ve kısa test.

  • Seviye A1 , 3 dakikalık okuma

    Türkçede renkler: kırmızı, kıpkırmızı, al

    Türkçede renkler: renk adları, ne renk sorusu, açık ve koyu, kıpkırmızı ve masmavi gibi pekiştirme, al ve kara farkı, sık yapılan hatalar ve kısa test.

Öğrenmeye YouTube'da devam edin.

Her kuralı mantığıyla anlatan video dersler. Yeni derslerden ve ücretsiz pratik günlerinden haberdar olmak için abone olun.