Türkçede en sık kullanılan 20 ünlem: ne zaman, nasıl söylenir?

Seviye A1 Yazar Dr. Furkan Kurt Yayın tarihi 4 dakikalık okuma

Bir dili öğrenirken kelimeleri ezberleriz, ama ünlemlerde ezber yetmez. Ana dilimizde “of” ya da “vay” demeyi kimse bize öğretmedi; ne zaman söyleneceğini duygumuz bilir. Yabancı bir dilde ise bir ünlemi ezberlesek bile nerede ve ne zaman kullanacağımızı bilemeyebiliriz. Bu yüzden aşağıdaki ünlemleri tek tek değil, anlattıkları duyguya göre gruplara ayırdım. Yazıda, Türkçe konuşmalarda ve dizilerde en sık duyulan 20 ünlemi anlamları ve kullanıldıkları durumlarla birlikte ele alıyorum.

Kelimelerin yansıma seslerden türediği görüşünü her zaman destekledim. Bu yüzden ünlemleri, özellikle hmm, şşş, of gibi yansıma sesli olanları, evrimini tamamlamamış ya da tamamlamaktan vazgeçmiş kelimeler olarak görmeyi seviyorum.

1. Sevinme ve hayranlık

ÜnlemNe anlatır?Örnek
Heeey!SevinmeHeeey, sınavı geçtim!
Ooo!Hoşlanma, hayranlıkOoo, ne güzel bir ev!
Vay canına!Büyük şaşkınlık, hayranlıkVay canına, ne kadar büyük bir şehir!

2. Şaşırma ve inanamama

ÜnlemNe anlatır?Örnek
Hadi canım!Şaşırma, inanamamaHadi canım! Ali evleniyor mu?
Yok canım!İnanamamaYok canım, o kadar pahalı olamaz.
Ciddi misin?Şaşırma, inanamamaCiddi misin? Yarın tatil mi?
Allah Allah!Şaşırma, bazen sitemAllah Allah, otobüs nerede kaldı?
Aman Allah’ım!Şaşırma, korkuAman Allah’ım, çok korktum!
Oha!Abartılı şaşırma (kaba)Oha, bu ne kalabalık!

Dikkat: “Oha” samimi ve kaba bir ünlemdir. Arkadaşlar arasında duyarsınız, ama öğretmeninize ya da tanımadığınız birine söylemeyin.

3. Üzülme, bıkma ve sinirlenme

ÜnlemNe anlatır?Örnek
Tüh!Pişmanlık, hayal kırıklığıTüh, şemsiyemi evde unuttum!
Hay aksi!Kötü şansa sinirlenmeHay aksi, telefonumun şarjı bitti.
Off!Bıkma, sıkılma, yorgunluk; bağlama göre şaşırma, hayranlıkOff, çok sıcak! / Off, arabaya bak, çok güzel!
Allah belasını versin!Beddua (kaba)Duyduğunuzda anlamanız yeter.

Aynı ünlem, söyleniş tonuna göre farklı duygular anlatabilir. “Off” çoğu zaman bıkkınlık anlatır, ama hayranlıkla söylendiğinde şaşırmayı da anlatır. Ünlemi anlamak için kişinin ses tonuna da dikkat edin.

Dikkat: “Allah belasını versin” bir beddua, yani kötü dilektir. Dizilerde sık duyarsınız, ama kullanmanızı önermem.

4. İğrenme

ÜnlemNe anlatır?Örnek
Iııii!İğrenmeIııii, çorbada saç var!

5. Düşünme ve gösterme

ÜnlemNe anlatır?Örnek
Şey…Düşünme, bir şeyi hatırlayamamaŞey… adı neydi onun?
İşte!Göstermeİşte, aradığın kitap burada!

“Şey” konuşmada boşluğu doldurur; Türkler cümle arasında çok sık “şey” der. Bir kelimeyi hatırlayamadığınızda siz de kullanabilirsiniz.

6. Onaylama

ÜnlemNe anlatır?Örnek
Hıhı.Onaylama (samimi)Hıhı, anlıyorum.
Tamam, anladım!OnaylamaTamam, anladım, yarın görüşürüz.

7. Konuşmada karşıdakinden onay isteme

ÜnlemNe anlatır?Örnek
Görüyor musun? / Anlayabiliyor musun?Karşıdakini şaşkınlığına ortak etmeÜç saat bekledim, görüyor musun?
Anladın mı? / Tamam mı?Anlaşıldığından emin olmaSaat beşte buradayız, tamam mı?

8. Çaresizlik

ÜnlemNe anlatır?Örnek
N’apalım? / Ne yapalım?Çaresizlik, kabullenmeTren gitti. Ne yapalım, yarın gideriz.
Yapacak bir şey yok!ÇaresizlikMağaza kapalı, yapacak bir şey yok.

Kural: ünlemden sonra virgül ya da ünlem işareti

Yazarken ünlem cümlenin başındaysa ardından virgül gelir, cümlenin sonuna da ünlem işareti konur: Tüh, otobüsü kaçırdım! Ünlem tek başına söyleniyorsa doğrudan ünlem işareti alır: Vay canına!

Dinî sözlere dikkat

“Allah Allah”, “Aman Allah’ım” gibi ifadeler Türkçede günlük konuşmanın parçasıdır; çoğu zaman dinî bir anlam taşımadan, yalnızca şaşkınlık ya da korku anlatmak için söylenir.

Ünlemleri nasıl öğrenmeli?

Ünlemleri en iyi, gerçek bir durumda duyarak öğrenirsiniz. Herkesin bu imkânı olmadığı için gündelik hayatı anlatan Türk dizilerini izlemenizi öneririm. Bir ünlem duyduğunuzda durun ve kendinize sorun: Kişi ne hissediyor? Bu soru, ünlemi ezberlemekten daha kalıcıdır.

Listede olmayan bir ünlem duyduysanız bana yazın; listeyi birlikte genişletelim. Telegram’dan da yazabilirsiniz.

Kendinizi deneyin

5 soru

  1. Arkadaşınız piyangodan büyük ikramiye kazandığını söylüyor. İnanamıyorsunuz:

    Cevap:Yok canım!. "Yok canım" inanamamayı anlatır.

  2. Koşarak durağa geldiniz, ama otobüs gitti:

    Cevap:Tüh!. "Tüh" pişmanlık ve hayal kırıklığı anlatır.

  3. Konuşurken bir kelimeyi hatırlayamıyorsunuz:

    Cevap:Şey.... "Şey" düşünürken konuşmadaki boşluğu doldurur.

  4. Yemeğinizde bir böcek gördünüz:

    Cevap:Iııii!. "Iııii" iğrenmeyi anlatır.

  5. Öğretmeniniz bir şey anlattı; şaşırdınız. Hangisini ona söylememelisiniz?

    Cevap:Oha!. "Oha" kaba bir ünlemdir; samimi olmadığınız birine söylenmez.

Sonraki adım

Ünlemleri duyduğunuz yerlerde öğrenin: diziler, videolar, arkadaşlarınızla konuşmalar. Türk dizisi sahneleriyle hazırlanmış video derslerime göz atabilirsiniz. Bütün A1 konuları için dilbilgisi rehberine bakın.

Bu konuda takıldığınız bir yerde bana yazın.

Bu dersle ilgili bir sorunuz mu var? Buradan sorun.

  • Seviye A1 , 5 dakikalık okuma

    Türkçede özür dilemek ve "anlamadım" demek

    Türkçede özür dilemek: özür dilerim, kusura bakmayın, affedersiniz ve pardon farkı, özre cevap, anlamadım ve tekrar eder misiniz, sık hatalar ve kısa test.

  • Seviye A1 , 4 dakikalık okuma

    Türkçede lokantada: çok lezzetli, hesap lütfen

    Türkçede lokantada: masa ve sipariş, garsonu çağırmak, çok lezzetli ve çok güzel olmuş, afiyet olsun ve eline sağlık, hesap lütfen, hatalar ve kısa test.

  • Seviye A1 , 5 dakikalık okuma

    Türkçede alışveriş: kaç para, ne kadar?

    Türkçede alışveriş: kaç para ve ne kadar farkı, fiyat söylemek, on liraya aldım, mağazada ve pazarda kalıplar, beden ve numara, ödeme, hatalar ve kısa test.

Öğrenmeye YouTube'da devam edin.

Her kuralı mantığıyla anlatan video dersler. Yeni derslerden ve ücretsiz pratik günlerinden haberdar olmak için abone olun.